مراسم يادمان
قتل عام زندانيان سياسى در سال 1367

گزارش اول:
مراسم سالگرد قربانيان قتل عام زندانيان سياسى، با شركت ٧٠٠ الى ٨٠٠ نفر از بازماندگان قربانيان در گورستان خاوران امرور 8 شهريور 1381، برگزار گرديد. اين خبر را خانم پروانه ميلانى يكى از بازماندگان زندانيان به قتل رسيده به راديوآزادى گفت.
در شهريور سال ١٣٦٧ صدها تن از زندانيان سياسى كه اكثر آنها پيشتر محاكمه شده و دوران محكوميت خودرا طى ميكردند، بدستورمقامهاى بالاى جمهورى اسلامى، از جمله شخص آيت الله خمينى به قتل رسيدند. اين قتل هادر عرض تنها چندين روز اتفاق افتاد و خانواده هاى قربانيان پس از گذشت چند هفته از فاجعه خبردار شدند. اجساد قربانيان در گورهاى دسته جمعى در خاوران دفن گرديد. در اين 14 سالى كه فاجعه مى گذرد،هيچيك از بازماندگان و خانواده هاى قربانيان اجازه نيافته اند كه سروسامانى بر محل دفن عزيزان خود بدهند و حتى تا همين دوسه سال پيشامكان حضورعلنى و دسته جمعى آنان بر خاك قربانيان وجود نداشت.
خانم ميلانى به راديو آزادى گفت بعد از پخش مصاحبه سال گذشته او با راديو آزادى، ماموران وزارت اطلاعات جمهورى اسلامى با كشيدن ديوارى به ارتفاع هشتاد سانت دور قبرهاى دسته جمعى قربانيان كشتار در زندان هاى جمهورى اسلامى، آن ها را از قبرهاى بهائيان در اين قبرستان جدا كردند.
ماموران وزارت اطلاعات جمهورى اسلامى به وى گفته اند مراسم يادبود قربانيان كشتار دسته جمعى زندانيان سياسى فقط مى تواند در داخل خانه ها برگزار شود.
خانم پروانه ميلاني گفت خانواده هاى قربانيان اين كشتار ها، از نامه اى كه به رئيس جمهورى اسلامى نوشتند، پاسخى دريافت نكردند.
وى مى افزايد: در وزارت اطلاعات به وى گفته شد كه به جاى خاتمى، در باره اين گورستان بايد به شوراى شهر كه متولى امور گورستان ها است، نامه بنويسد.
وى افزود نامه اى كه در باره لزوم مراقبت از قبور دسته جمعى گورستان خاوران به شوراى شهر نوشته شد نيز بدون پاسخ ماند. در اين نامه از اينكه به خانواده قربانيان اجازه تزئين اين قبرستان، گذاشتن سنگ قبر يا كاشتن درخت داده نمى شود، شكايت شده است.

چرا اعدامشان کردند

گزارش دوم:
8 شهريور 1381، مراسم سالگرد قتل‌عام زندانيان سياسي جمهوري اسلامي از ساعت 8 صبح جمعه تا يك بعد از ظهر(روز گذشته) در گلزار انقلاب واقع درخاوران تهران برگزار شد. بنا به گزارش‌هاي دريافتي، در مراسم امسال جمعيتي برابر با يك هزار نفر، كه همگي آنها اقوام، همسران، مادران و بازماندگان اين قربانيان بودند شركت داشتند. جمعيت حاضر در مراسم ديروز ابتدا به احترام قربانيان اين قتل‌عام يكدقيقه سكوت كردند و سپس چند تن از مادران و همسران قربانيان طي سخناني كوتاه بر ثبت اين جنايت در تاريخ ايران تاكيد كردند.
مادر پير و شجاع اسماعيل ذوالقدر، با احترام و تكريم همه خانواده‌ها در پيشاپيش جمعيت قرار گرفته و سپس جمعيت به احترام خفتگان در خاك چند بار محوطه خاوران را دور زده و در هر قطعه كه توسط خانواده‌ها علامت‌گذاري شده ايستاده و به ياد آنها يك دقيقه سكوت اعلام شد.
در مراسم روز گذشته هيچ گروه، حزب و سازماني با امضاي خود اعلاميه پخش نكرد و آنچه كه گفته شد و يا بعنوان يادنامه در ميان شركت كنندگان توزيع شد همگي در رساي مجموعه قربانيان اين جنايت و فراموش نشدن نام و ياد آنها بود. قربانياني كه همگي از جمله دگرانديشان انقلابي ايران بودند و در پيروزي انقلاب 57 نقش فعال داشتند.
در مراسم روز گذشته، براي نخستين بار آماري از تعداد قربانيان قتل‌عام سال 67 كه از اواخر مرداد تا اواسط شهريور ادامه داشت ارائه شد. بموجب اين آمار جمعا طي چند هفته در كليه زندان‌هاي ايران 18 هزار و 600 نفر، از تمام سازمان‌هاي سياسي ايران اعدام شدند.
در مراسم ديروز، همچنين براي نخستين بار فاش شد كه فاجعه قتل‌عام زندانيان سياسي و ريختن پيكر آنها در گورهاي دسته جمعي در خاوران تهران به همت يك كشيش افشاء شد. گورستان متروكه خاوران و گورستان ارامنه را يك ديوار كوتاه از هم جدا مي‌كند و اين كشيش در يكي از شب‌هاي انتقال دسته‌جمعي پيكر اعدام شدگان به خاوران بطور اتفاقي به گورستان ارامنه مراجعه مي‌كند و فاجعه ريختن اعدام شدگان در گورهاي دسته جمعي را شاهد مي‌شود و آنچه را شاهد بوده به كليسا گزارش مي‌دهد. خبر از اين طريق به مجامع بين‌المللي رسيده و خبر قتل‌عام زندانيان سياسي به سراسر جهان مخابره شد.
همزمان با اين افشاگري، از داخل كليسا نيز خبر به بيرون راه يافته و خانواده‌هاي زندانيان از فاجعه با اطلاع شدند. چند تن از خانواده‌ها، نيمه شب از طريق گورستان ارامنه وارد خاوران شده و زمين را با سنگ و ناخن گود مي‌كنند و پيكر چند‌تن از قربانيان را از خاك بيرون مي‌كشند. سهراب هلاكوئي نخستين قرباني اعدام‌هاي دسته جمعي است كه پيكرش از خاك بيرون كشيده و شناسائي مي‌شود. در مراسم ديروز اطلاعات تازه‌اي از قتل‌عام زندانيان سياسي اصفهان در سال 67 نيز دهان به دهان شد. از جمله مشاهدات يك زندانبان مذهبي كه بعدها به خانواده‌ چند‌تن از قربانيان مراجعه كرده و ضمن طلب آمرزش گفته است در يك شب خود سه بار كمپرسي حامل پيكر اعدام شدگان را به گورستان متروكه اصفهان برده و در يك كانال از پيش در نظر گرفته شده خالي كرده‌است.
قطعه شعر گويائي در مراسم ديروز قرائت شد كه بندهائي از آن را جمعيت مانند سرود زمزمه مي‌كردند:

چرا اعدامشان كردند
براي دشمني با من - براي دشمني با تو
براي دشمني با راستي اعدامشان كردند
...
عزيزم كار دنيا رو به آبادي است.
و هر لاله كه از خون شهيدان مي‌دمد امروز
نويد روز آزادي است.